Co oznacza głębokość komory przedniej w wyniku badania oka?

Podczas badania okulistycznego pacjent może otrzymać wynik oznaczony skrótem ACD, wyrażony w milimetrach. Jest to głębokość komory przedniej oka, czyli jeden z parametrów opisujących budowę przedniego odcinka gałki ocznej. Pomiar wykorzystuje się między innymi w ocenie ryzyka zamknięcia kąta przesączania, diagnostyce jaskry oraz kwalifikacji do niektórych zabiegów wewnątrzgałkowych.

Sam wynik nie pozwala jednak rozpoznać choroby ani zdecydować, czy pacjent może zostać poddany zabiegowi. Znaczenie mają również sposób wykonania pomiaru, szerokość kąta przesączania, stan rogówki, naturalnej soczewki i pozostałe parametry anatomiczne oka.

Najważniejsze informacje

• Głębokość komory przedniej oka jest najczęściej oznaczana skrótem ACD od angielskiego anterior chamber depth.
• Wynik podawany jest w milimetrach i opisuje odległość pomiędzy rogówką a przednią powierzchnią naturalnej soczewki.
• Różne urządzenia mogą mierzyć tę odległość od nabłonka lub od śródbłonka rogówki, dlatego wynik należy interpretować razem z opisem badania.
• Płytka komora przednia może wiązać się z wąskim kątem przesączania i większym ryzykiem jego zamknięcia, ale nie oznacza automatycznie jaskry.
• Prawidłowa głębokość centralnej części komory nie wyklucza zwężenia kąta na jej obwodzie.
• Parametr ACD jest ważny podczas kwalifikacji do wszczepienia soczewki fakijnej, ale nie jest jedynym kryterium bezpieczeństwa.
• Wyniku nie należy porównywać z przypadkowymi normami znalezionymi w internecie. Ocenia go okulista w połączeniu z pozostałymi wynikami badań.

Czym jest komora przednia oka?

Komora przednia jest przestrzenią znajdującą się pomiędzy rogówką a tęczówką i przednią powierzchnią naturalnej soczewki. Wypełnia ją ciecz wodnista, która odżywia między innymi rogówkę i soczewkę oraz pomaga utrzymać odpowiednie ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Ciecz wodnista odpływa z oka przez struktury znajdujące się w tak zwanym kącie przesączania, utworzonym na obwodzie pomiędzy rogówką i tęczówką. Jeśli kąt jest zbyt wąski albo zostanie zamknięty przez tęczówkę, odpływ cieczy może zostać ograniczony. Może wtedy dojść do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego i uszkodzenia nerwu wzrokowego.

Co oznacza skrót ACD w wyniku badania?

ACD oznacza głębokość komory przedniej oka. Pomiar wykonywany jest zwykle w jej centralnej części i podawany w milimetrach.

Wynik może jednak oznaczać nieco inną odległość w zależności od urządzenia i przyjętej definicji:

pomiar od przedniej powierzchni rogówki, czyli nabłonka, do przedniej powierzchni soczewki obejmuje również grubość rogówki;

pomiar wewnętrzny, od tylnej powierzchni rogówki, czyli śródbłonka, do przedniej powierzchni soczewki obejmuje wyłącznie przestrzeń znajdującą się wewnątrz oka.

W niektórych urządzeniach drugi parametr może być określany jako aqueous depth, czyli głębokość przestrzeni wypełnionej cieczą wodnistą. Z tego powodu dwóch wyników uzyskanych różnymi aparatami nie zawsze można bezpośrednio porównywać. Badania wykazały, że urządzenia wykorzystujące odmienne technologie mogą podawać nieco różne wartości ACD, mimo że każdy pomiar został wykonany prawidłowo.

Jaka głębokość komory przedniej jest prawidłowa?

Nie istnieje jedna wartość, którą można uznać za prawidłową dla wszystkich pacjentów i wszystkich zastosowań. Głębokość komory przedniej zależy między innymi od:

• wieku pacjenta,
• długości gałki ocznej,
• wielkości i położenia naturalnej soczewki,
• wady wzroku,
• budowy tęczówki,
• przebytego leczenia lub zabiegów okulistycznych,
• sposobu wykonania pomiaru.

Znaczenie konkretnego wyniku zależy również od celu badania. Inaczej analizuje się go podczas oceny ryzyka zamknięcia kąta przesączania, a inaczej przed wszczepieniem soczewki fakijnej.

Dlatego wartość, na przykład 2,8 albo 3,0 mm, nie powinna być samodzielnie traktowana jako wynik prawidłowy lub nieprawidłowy. Lekarz musi sprawdzić także, od którego miejsca wykonano pomiar oraz jak wyglądają pozostałe struktury przedniego odcinka oka.

Co oznacza płytka komora przednia oka?

Płytka komora przednia oznacza, że odległość pomiędzy rogówką a przednią powierzchnią naturalnej soczewki jest stosunkowo niewielka. Może to wynikać z indywidualnej budowy oka, krótszej gałki ocznej, nadwzroczności albo większej i bardziej wysuniętej do przodu soczewki.

Płytka komora przednia jest jednym z czynników związanych z ryzykiem zwężenia lub zamknięcia kąta przesączania. Nie jest jednak równoznaczna z rozpoznaniem jaskry. Do oceny kąta wykorzystuje się między innymi gonioskopię, czyli badanie wykonywane za pomocą specjalnej soczewki przykładanej do oka. Gonioskopia pozostaje podstawową metodą sprawdzania, czy kąt jest otwarty, zwężony lub zamknięty.

W zależności od wyniku okulista może zalecić:

• okresowe kontrole ciśnienia wewnątrzgałkowego,
• dokładną ocenę kąta przesączania,
• badanie nerwu wzrokowego i pola widzenia,
• dodatkowe obrazowanie przedniego odcinka oka,
• postępowanie zmniejszające ryzyko zamknięcia kąta.

Czy płytka komora przednia oznacza jaskrę?

Nie. Płytka komora zwiększa prawdopodobieństwo występowania wąskiego kąta, ale sama nie oznacza, że odpływ cieczy wodnistej jest zablokowany ani że nerw wzrokowy został uszkodzony.

Możliwa jest sytuacja, w której pacjent ma anatomicznie wąski kąt, ale prawidłowe ciśnienie, prawidłowy nerw wzrokowy i brak ubytków w polu widzenia. Taki stan wymaga oceny ryzyka i dalszej obserwacji, ale nie jest tym samym co jaskra zamkniętego kąta.

Możliwa jest również sytuacja odwrotna: centralna głębokość komory wygląda prawidłowo, natomiast jej obwodowa część jest wąska. Przykładem jest konfiguracja typu plateau iris, w której centralna komora może być stosunkowo głęboka, a kąt przesączania nadal pozostaje zwężony. Z tego powodu ACD nie zastępuje badania kąta.

Głębokość komory przedniej a kwalifikacja do soczewki fakijnej

Pomiar ACD jest szczególnie ważny podczas kwalifikacji do wszczepienia soczewki fakijnej. Implant umieszcza się wewnątrz oka bez usuwania naturalnej soczewki, dlatego musi znajdować się wystarczająco dużo miejsca pomiędzy poszczególnymi strukturami.

Zbyt mała przestrzeń może zwiększać ryzyko między innymi:

• zwężenia kąta przesączania,
• wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego,
• nieprawidłowego położenia implantu,
• kontaktu z naturalną soczewką lub innymi strukturami oka,
• wpływu na śródbłonek rogówki.

Dla soczewek EVO ICL kryteria zatwierdzone przez amerykańską Agencję Żywności i Leków wskazują głębokość co najmniej 3,0 mm, mierzoną od śródbłonka rogówki do przedniej powierzchni naturalnej soczewki. Nie jest to jednak ogólna „norma zdrowego oka”, lecz kryterium dotyczące konkretnego rodzaju implantu i konkretnego sposobu pomiaru.

Podczas kwalifikacji bierze się pod uwagę również:

• liczbę komórek śródbłonka rogówki,
• szerokość kąta przesączania,
• średnicę rogówki,
• budowę i wymiary oka,
• wielkość źrenicy,
• grubość i topografię rogówki,
• stabilność wady wzroku,
• stan naturalnej soczewki i siatkówki.

Dlatego nawet wynik przekraczający określoną wartość nie oznacza automatycznej kwalifikacji do zabiegu. W Klinice Provisus oceniamy budowę oka, głębokość komory przedniej oraz stan rogówki, aby dobrać rozwiązanie odpowiednie dla konkretnego pacjenta. Informacje te są istotne również wtedy, gdy rozważana jest późniejsza wymiana lub usunięcie soczewki fakijnej.

Głębokość komory przedniej a wąski kąt przesączania

Centralna głębokość komory i szerokość kąta przesączania są ze sobą związane, ale nie opisują dokładnie tego samego.

ACD określa przede wszystkim centralną odległość między rogówką a soczewką. Kąt przesączania znajduje się natomiast na obwodzie komory, w miejscu połączenia rogówki i tęczówki. Na jego szerokość wpływają również kształt tęczówki, położenie soczewki oraz budowa ciała rzęskowego.

Jeżeli badanie wskazuje na płytką komorę lub wąski kąt, okulista może wykonać gonioskopię i ocenić, czy istnieje ryzyko zamknięcia odpływu cieczy wodnistej. W wybranych przypadkach stosuje się irydotomię YAG, podczas której w obwodowej części tęczówki wykonywany jest niewielki otwór. Umożliwia on wyrównanie ciśnienia pomiędzy komorami oka i zmniejsza ryzyko zamknięcia kąta wynikającego z bloku źrenicznego.

Nie każdy pacjent z płytką komorą wymaga jednak takiego zabiegu. Decyzję podejmuje się po ocenie mechanizmu zwężenia kąta i pozostałych czynników ryzyka.

Czy głębokość komory ma znaczenie przed leczeniem zaćmy?

Tak. Parametr ten może być uwzględniany podczas biometrii i planowania operacji zaćmy. Budowa przedniego odcinka oka pomaga przewidywać położenie wszczepianej soczewki wewnątrzgałkowej, co jest jednym z elementów obliczania jej mocy.

Płytka komora może również oznaczać mniejszą przestrzeń do wykonywania poszczególnych etapów zabiegu. Nie wyklucza to jednak operacji. Informacja pozwala chirurgowi odpowiednio zaplanować procedurę i uwzględnić indywidualną anatomię oka.

Po usunięciu naturalnej soczewki i wszczepieniu implantu zmienia się układ struktur przedniego odcinka. Dlatego wyniku ACD uzyskanego przed zabiegiem nie należy bezpośrednio porównywać z wynikiem wykonanym po operacji bez uwzględnienia jej przebiegu i rodzaju wszczepionej soczewki.

Jak mierzy się głębokość komory przedniej?

Pomiar może zostać wykonany za pomocą kilku technologii.

Biometria optyczna

Badanie jest bezkontaktowe i wykorzystuje światło do pomiaru poszczególnych wymiarów oka. Często wykonuje się je przed operacją zaćmy lub innymi zabiegami soczewkowymi.

Tomografia przedniego odcinka oka

Urządzenia wykorzystujące obrazowanie Scheimpfluga lub OCT przedniego odcinka pozwalają ocenić głębokość i objętość komory oraz budowę kąta przesączania.

Ultrasonografia

Biometria ultradźwiękowa i ultrabiomikroskopia mogą być stosowane, gdy potrzebna jest ocena struktur niewidocznych w zwykłym badaniu optycznym. UBM umożliwia między innymi obrazowanie struktur położonych za tęczówką.

Badanie w lampie szczelinowej

Metoda Van Hericka pozwala wstępnie ocenić głębokość obwodowej części komory przedniej. Jeśli wynik sugeruje wąski kąt, lekarz może wykonać gonioskopię. Sama ocena w lampie szczelinowej nie zastępuje jednak dokładniejszych pomiarów potrzebnych przy planowaniu zabiegu.

Dlaczego dwa badania mogą dać różne wyniki?

Niewielkie różnice pomiędzy wynikami nie zawsze świadczą o błędzie. Mogą wynikać z:

• zastosowania innej technologii pomiarowej,
• mierzenia od nabłonka albo śródbłonka rogówki,
• innego ustawienia i oświetlenia podczas badania,
• akomodacji, czyli dostosowywania oka do patrzenia z bliska,
• jakości uzyskanego obrazu,
• sposobu automatycznego wyznaczania granic struktur przez urządzenie.

Jeżeli parametr jest kluczowy dla kwalifikacji do zabiegu, lekarz może zlecić powtórzenie pomiaru lub wykonanie go przy użyciu konkretnej metody. Wyniki pochodzące z różnych aparatów nie zawsze powinny być stosowane zamiennie.

Jakie dodatkowe badania mogą być potrzebne?

W zależności od celu diagnostyki okulista może uzupełnić pomiar o:

• gonioskopię,
• pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
• OCT przedniego odcinka,
• ultrabiomikroskopię,
• pomiar długości osiowej oka,
• topografię lub tomografię rogówki,
• mikroskopię spekularną śródbłonka,
• ocenę nerwu wzrokowego,
• OCT włókien nerwowych,
• badanie pola widzenia.

Dobór badań zależy od tego, czy głębokość komory oceniana jest z powodu podejrzenia wąskiego kąta, przed zabiegiem czy w ramach kontroli wcześniej rozpoznanej choroby.

Kiedy objawy wymagają pilnej konsultacji?

Sam wynik płytkiej komory nie oznacza ostrego zagrożenia. Pilnej pomocy okulistycznej wymagają jednak objawy mogące wskazywać na nagłe zamknięcie kąta przesączania, zwłaszcza:

• silny ból oka lub połowy głowy,
• nagłe pogorszenie albo zamglenie widzenia,
• widzenie tęczowych kół wokół źródeł światła,
• wyraźne zaczerwienienie oka,
• nudności lub wymioty towarzyszące bólowi oka.

Ostry atak zamknięcia kąta może prowadzić do gwałtownego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego i wymaga natychmiastowego leczenia.

Podsumowują, głębokość komory przedniej oka jest ważnym parametrem wykorzystywanym w diagnostyce jaskry, ocenie kąta przesączania oraz kwalifikacji do zabiegów wewnątrzgałkowych. Wynik należy zawsze analizować razem z nazwą zastosowanej metody i pozostałymi pomiarami oka.

Płytka komora nie oznacza automatycznie jaskry ani trwałego przeciwwskazania do leczenia. Może jednak wskazywać na potrzebę dokładniejszego zbadania kąta przesączania. Podczas kwalifikacji do soczewki fakijnej szczególnie ważne jest ustalenie, czy wynik został zmierzony od nabłonka, czy od śródbłonka rogówki. Ostateczną interpretację powinien przedstawić okulista po przeprowadzeniu pełnego badania.

Głębokość komory przedniej – najczęściej zadawane pytania

Źródła:

1. American Academy of Ophthalmology, „Primary vs. Secondary Angle Closure Glaucoma”
2. U.S. Food and Drug Administration, „EVO/EVO+ Visian Implantable Collamer Lens – Premarket Approval”
3. Domínguez-Vicent A. i wsp., „Device interchangeability on anterior chamber depth and white-to-white measurements”
4. Chen S. i wsp., „Comparison of Anterior Ocular Biometric Measurements Using Different Devices”