Obrzęk rogówki – jakie daje objawy i jak długo może się utrzymywać?

Po operacji zaćmy widzenie nie zawsze staje się wyraźne od razu. W pierwszych dniach obraz może być lekko zamglony, a jednym z możliwych powodów jest obrzęk rogówki po operacji zaćmy. Powstaje wtedy, gdy w rogówce gromadzi się nadmierna ilość płynu, przez co traci ona część swojej przejrzystości.

Niewielki, przejściowy obrzęk może pojawić się bezpośrednio po zabiegu i stopniowo ustępować wraz z regeneracją oka. U części pacjentów utrzymuje się jednak dłużej, szczególnie gdy jeszcze przed operacją występowały nieprawidłowości śródbłonka rogówki, zaćma była bardzo gęsta albo przebieg zabiegu wymagał użycia większej energii ultradźwięków. Ważne jest więc nie tylko stwierdzenie obrzęku, ale również ustalenie jego przyczyny i obserwowanie, czy rogówka odzyskuje przejrzystość.

Najważniejsze informacje

• Obrzęk rogówki oznacza nadmierne nagromadzenie płynu w jej tkankach.
• Po operacji zaćmy może powodować zamglone lub mleczne widzenie, olśnienia i tęczowe obwódki wokół świateł.
• Niewielki obrzęk we wczesnym okresie po zabiegu może być przejściowy.
• Czas ustępowania zależy od stopnia obrzęku, kondycji śródbłonka i przyczyny zmian.
• U wielu pacjentów poprawa następuje w pierwszych dniach lub tygodniach.
• Obrzęk, który nie zmniejsza się, nasila się albo pojawia się ponownie po wcześniejszej poprawie, wymaga kontroli okulistycznej.
• Szczególne znaczenie ma stan komórek śródbłonka rogówki, ponieważ odpowiadają one za usuwanie nadmiaru płynu z jej wnętrza.
• Do czynników ryzyka należą między innymi dystrofia Fuchsa, zmniejszona liczba komórek śródbłonka, gęsta zaćma, płytka komora przednia i niektóre powikłania śródoperacyjne.
• Obrzęk może mieć również inne przyczyny niż samo przeciążenie śródbłonka, na przykład podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, stan zapalny lub odwarstwienie błony Descemeta.
• Nagłe pogorszenie widzenia, nasilony ból, silne zaczerwienienie lub szybko narastający obrzęk wymagają pilnej oceny.
• W Klinice Provisus wykonujemy operacje zaćmy, diagnostykę przed zabiegiem oraz opiekę pooperacyjną.

Czym jest obrzęk rogówki?

Rogówka jest przezroczystą strukturą znajdującą się w przedniej części oka. Aby światło mogło prawidłowo przechodzić do wnętrza oka, musi zachowywać odpowiednią przejrzystość i poziom nawodnienia. Szczególną rolę pełni jej najbardziej wewnętrzna warstwa – śródbłonek. Komórki śródbłonka działają jak mechanizm regulujący ilość płynu znajdującego się w rogówce. Aktywnie usuwają jego nadmiar do komory przedniej oka i dzięki temu utrzymują odpowiednią przejrzystość tkanki. Jeżeli śródbłonek zostanie czasowo przeciążony lub część jego komórek zostanie uszkodzona, płyn może zacząć gromadzić się w rogówce.

Dochodzi wtedy do:

• zwiększenia jej grubości,
• utraty części przejrzystości,
• rozpraszania światła,
• pogorszenia jakości obrazu.

To właśnie nazywamy obrzękiem rogówki.

Dlaczego obrzęk może wystąpić po operacji zaćmy?

Podczas operacji zaćmy zmętniała naturalna soczewka zostaje rozdrobniona i usunięta metodą fakoemulsyfikacji, a w jej miejsce wszczepia się soczewkę wewnątrzgałkową. Cała procedura odbywa się wewnątrz przedniego odcinka oka, stosunkowo blisko śródbłonka rogówki. Ultradźwięki, przepływ płynów, ruch narzędzi i inne elementy zabiegu mogą czasowo obciążyć komórki śródbłonka. Pewna ich utrata po operacji jest możliwa także przy prawidłowo przebiegającym zabiegu. W zdrowej rogówce pozostałe komórki zwykle są w stanie przejąć funkcję tych utraconych. Powiększają się i przemieszczają, aby pokryć wolną powierzchnię. Jeżeli jednak wyjściowa rezerwa śródbłonka jest niewielka albo obciążenie podczas zabiegu jest większe, rogówka może potrzebować więcej czasu na odzyskanie prawidłowego nawodnienia.

Jakie objawy daje obrzęk rogówki?

Najbardziej charakterystycznym objawem jest zamglone lub niewyraźne widzenie.

Pacjent może opisywać obraz jako:

• widzenie przez mgłę,
• mleczną szybę,
• zaparowane szkło,
• nieostry obraz mimo otwartego oka.

Mogą pojawić się również:

• tęczowe obwódki wokół lamp,
• większe olśnienia,
• nadwrażliwość na światło,
• obniżenie kontrastu,
• trudność w rozpoznawaniu szczegółów,
• wahania ostrości widzenia.

Przy większym obrzęku obejmującym powierzchowne warstwy rogówki mogą pojawić się także:

• uczucie ciała obcego,
• pieczenie,
• łzawienie,
• ból.

Ból wiąże się szczególnie z sytuacją, gdy w nabłonku rogówki tworzą się drobne pęcherzyki wypełnione płynem.

Czy zamglone widzenie po operacji zaćmy zawsze oznacza obrzęk rogówki?

Nie. Obrzęk rogówki jest tylko jedną z możliwych przyczyn niewyraźnego obrazu we wczesnym okresie po zabiegu.

Podobne objawy mogą być związane z:

• gojeniem oka,
• rozszerzeniem źrenicy po zastosowanych lekach,
• suchością powierzchni oka,
• resztkową wadą refrakcji,
• astygmatyzmem,
• stanem zapalnym,
• podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym,
• obrzękiem plamki,
• problemem dotyczącym soczewki wewnątrzgałkowej.

Dlatego samego objawu nie należy traktować jako rozpoznania.

Jak długo utrzymuje się obrzęk rogówki po operacji zaćmy?

Nie istnieje jeden czas odpowiedni dla wszystkich pacjentów. Niewielki obrzęk pojawiający się bezpośrednio po prawidłowo przebiegającej operacji może stopniowo zmniejszać się w ciągu pierwszych dni. Przy większym obciążeniu rogówki poprawa może następować przez kolejne dni lub tygodnie. Zalecenia ESCRS wskazują, że u większości pacjentów pooperacyjny obrzęk rogówki ustępuje w pierwszych tygodniach po zabiegu. Znacznie ważniejszy od konkretnej liczby dni jest jednak kierunek zmian.

Dobrym objawem jest stopniowe:

• zmniejszanie zamglenia,
• poprawianie ostrości,
• odzyskiwanie przejrzystości rogówki,
• ustępowanie olśnień.

Jeśli rogówka pozostaje silnie obrzęknięta przez dłuższy czas albo widzenie nie poprawia się zgodnie z oczekiwanym przebiegiem, należy poszukać przyczyny utrzymujących się zmian.

Czy obrzęk może być większy rano?

Tak, szczególnie gdy wydolność śródbłonka jest zmniejszona. Podczas snu oczy są zamknięte i parowanie z powierzchni rogówki jest ograniczone. W rogówce może wtedy zgromadzić się więcej wody.

Pacjent może zauważyć, że:

• po przebudzeniu obraz jest mocno zamglony,
• w kolejnych godzinach stopniowo staje się wyraźniejszy.

Taki schemat jest szczególnie typowy dla zaburzeń funkcji śródbłonka, na przykład przy dystrofii Fuchsa. Jeżeli pojawia się po operacji, warto przekazać tę informację lekarzowi.

Od czego zależy czas ustępowania obrzęku?

Znaczenie ma przede wszystkim stan śródbłonka. Na czas regeneracji mogą wpływać:

• liczba i kondycja komórek śródbłonka przed zabiegiem,
• wiek pacjenta,
• grubość i gęstość zaćmy,
• ilość energii wykorzystanej podczas fakoemulsyfikacji,
• długość zabiegu,
• głębokość komory przedniej,
• wcześniejsze operacje oka,
• choroby rogówki,
• podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe,
• przebieg samej operacji.

Badania wskazują, że większa twardość jądra soczewki oraz dłuższy czas działania ultradźwięków mogą zwiększać ryzyko wczesnego obrzęku. Nie oznacza to jednak, że pojawienie się obrzęku świadczy o nieprawidłowo wykonanej operacji.

Co mają wspólnego komórki śródbłonka z obrzękiem?

Śródbłonek jest głównym mechanizmem utrzymującym odpowiednie nawodnienie rogówki. Jego komórki praktycznie nie namnażają się w dorosłym oku. Jeżeli część z nich zostanie utracona, pozostałe komórki powiększają się i rozciągają, aby przejąć ich funkcję. Przez wiele lat mechanizm ten może działać skutecznie. Problem pojawia się wtedy, gdy rezerwa śródbłonka staje się zbyt mała. Wówczas mechanizm usuwania płynu z rogówki nie nadąża za jego napływem i rozwija się przewlekły obrzęk. Dlatego przy zwiększonym ryzyku przed zabiegiem może być wykonywana mikroskopia spekularna.

Kto ma większe ryzyko obrzęku?

Większej uwagi wymagają pacjenci, u których jeszcze przed operacją występują nieprawidłowości rogówki.

Do czynników zwiększających ryzyko należą między innymi:

• dystrofia Fuchsa,
• zmiany typu guttata,
• niska gęstość komórek śródbłonka,
• wcześniejsze operacje wewnątrzgałkowe,
• bardzo gęsta zaćma,
• płytka komora przednia,
• wcześniejsze urazy oka,
• niektóre choroby rogówki,
• podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Znaczenie ma również stopień trudności zabiegu. Bardzo twarda soczewka może wymagać większej ilości energii do jej rozdrobnienia. Większe obciążenie struktur oka może przełożyć się na większą utratę komórek śródbłonka.

Dystrofia Fuchsa a operacja zaćmy

Dystrofia Fuchsa jest jedną z ważniejszych chorób zwiększających ryzyko obrzęku rogówki po zabiegu. W chorobie tej stopniowo zmniejsza się liczba prawidłowo funkcjonujących komórek śródbłonka.

Przed operacją mogą występować:

• zmiany typu guttata,
• poranne zamglenie widzenia,
• zwiększona grubość rogówki,
• obrzęk,
• nieprawidłowy wynik mikroskopii spekularnej.

Jeżeli rezerwa śródbłonka jest ograniczona, nawet dodatkowa utrata stosunkowo niewielkiej liczby komórek może spowodować, że rogówka będzie wolniej odzyskiwać przejrzystość. Dlatego choroby rogówki powinny zostać rozpoznane przed zabiegiem i uwzględnione w planowaniu leczenia.

Czy płytka komora przednia zwiększa ryzyko?

Może mieć znaczenie. W płytszej komorze odległość pomiędzy soczewką a śródbłonkiem rogówki jest mniejsza. Chirurg dysponuje więc mniejszą przestrzenią roboczą podczas wykonywania poszczególnych etapów zabiegu. Nie oznacza to, że płytka komora uniemożliwia operację. Jest jednak jednym z parametrów anatomicznych, które lekarz uwzględnia przy planowaniu zabiegu i ochronie śródbłonka.

Czy gęsta zaćma ma znaczenie?

Tak. Bardzo twarde jądro zmętniałej soczewki może wymagać użycia większej ilości energii ultradźwiękowej podczas fakoemulsyfikacji. Im większe obciążenie energetyczne i mechaniczne przedniego odcinka oka, tym większe może być ryzyko utraty komórek śródbłonka i czasowego obrzęku. Nie oznacza to, że zaawansowanej zaćmy nie można operować. Stan rogówki jest po prostu jednym z elementów, które trzeba uwzględnić podczas kwalifikacji i planowania zabiegu.

W Klinice Provisus wykonujemy diagnostykę, kwalifikację i operacje zaćmy, dobierając sposób postępowania do indywidualnych parametrów oka.

Obrzęk rogówki a podwyższone ciśnienie w oku

Wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe również może prowadzić do obrzęku rogówki.

Po operacji ciśnienie może czasowo wzrosnąć między innymi w związku z:

• pozostającym materiałem wiskoelastycznym,
• reakcją zapalną,
• indywidualną reakcją na stosowane leki,
• wcześniejszą jaskrą.

W takiej sytuacji samo leczenie rogówki nie wystarczy. Konieczne jest obniżenie ciśnienia do odpowiedniej wartości. Dlatego podczas kontroli pooperacyjnej okulista może wykonywać tonometrię. Silny ból oka połączony z zamglonym widzeniem, bólem głowy, nudnościami lub tęczowymi kołami wokół świateł wymaga pilnej kontroli.

Odwarstwienie błony Descemeta a obrzęk rogówki

Błona Descemeta jest cienką warstwą znajdującą się bezpośrednio pod zrębem rogówki i stanowiącą podłoże dla śródbłonka. W niektórych przypadkach po operacji może dojść do jej częściowego oddzielenia od pozostałych warstw rogówki.

Wtedy obrzęk może mieć charakter:

• miejscowy,
• wyraźnie bardziej nasilony w określonym obszarze,
• utrzymujący się mimo standardowego leczenia.

W rozpoznaniu szczególnie pomocne może być OCT przedniego odcinka oka. Niewielkie odwarstwienia mogą być obserwowane. Większe albo obejmujące ważną część rogówki mogą wymagać dodatkowego leczenia, na przykład podania powietrza lub gazu do komory przedniej w celu ponownego przylegania błony.

Czy obrzęk może być objawem stanu zapalnego?

Tak. Po operacji występuje pewna reakcja zapalna, ale powinna być kontrolowana stosowanym leczeniem i stopniowo słabnąć. Nasilony obrzęk rogówki może towarzyszyć silniejszemu zapaleniu przedniego odcinka oka. Jednym z rzadkich powikłań jest toksyczny zespół przedniego odcinka oka – TASS. Jest to jałowa, czyli niezwiązana z zakażeniem, reakcja zapalna, która może pojawić się krótko po zabiegu i powodować między innymi:

• rozległy obrzęk rogówki,
• znaczne pogorszenie widzenia,
• intensywną reakcję zapalną w komorze przedniej.

TASS wymaga szybkiego rozpoznania i intensywnego leczenia przeciwzapalnego.

Obrzęk rogówki a zakażenie po operacji

Obrzęk może również współistnieć z infekcją wewnątrzgałkową. Zapalenie wnętrza gałki ocznej po operacji zaćmy jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem wymagającym pilnej interwencji.

Niepokojące objawy to przede wszystkim:

• szybko pogarszające się widzenie,
• narastające zaczerwienienie,
• ból oka,
• światłowstręt,
• obrzęk powiek,
• wyraźna reakcja zapalna.

Brak bólu nie wyklucza całkowicie infekcji. Jeżeli po wcześniejszej poprawie nagle pojawia się wyraźne pogorszenie widzenia, pacjent nie powinien czekać na zaplanowaną wizytę kontrolną.

Jak okulista rozpoznaje obrzęk rogówki?

Podstawą jest badanie w lampie szczelinowej.

Lekarz może ocenić:

• przejrzystość rogówki,
• lokalizację obrzęku,
• obecność fałdów błony Descemeta,
• stan nabłonka,
• komorę przednią,
• reakcję zapalną,
• położenie soczewki.

W zależności od sytuacji wykonuje się również dodatkowe badania.

Pachymetria

Pozwala zmierzyć grubość rogówki. Jeżeli po operacji rogówka staje się wyraźnie grubsza niż przed zabiegiem, może to wskazywać na gromadzenie płynu. W kolejnych kontrolach można ocenić, czy jej grubość stopniowo wraca do wartości wyjściowej.

Mikroskopia spekularna

Pozwala ocenić gęstość i morfologię komórek śródbłonka. Badanie jest szczególnie przydatne, gdy podejrzewa się niewielką rezerwę śródbłonka. Przy bardzo silnym obrzęku wykonanie wiarygodnego pomiaru może jednak być trudne.

OCT przedniego odcinka

Pomaga ocenić strukturę rogówki i wykryć nieprawidłowości, które nie zawsze są dobrze widoczne w zwykłym badaniu. Szczególnie przydatne jest przy podejrzeniu odwarstwienia błony Descemeta.

Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego

Pozwala sprawdzić, czy obrzęk nie jest związany ze wzrostem ciśnienia po zabiegu.

Jak leczy się obrzęk rogówki po operacji zaćmy?

Nie istnieje jeden sposób leczenia dla wszystkich przypadków. Najważniejsze jest ustalenie przyczyny.

W łagodnym, przejściowym obrzęku postępowanie może polegać przede wszystkim na obserwacji i stosowaniu zaleconych leków pooperacyjnych.

W zależności od przyczyny lekarz może zastosować:

• leczenie przeciwzapalne,
• preparaty hiperosmotyczne zmniejszające uwodnienie powierzchownych warstw rogówki,
• leczenie obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe,
• postępowanie ukierunkowane na stan zapalny,
• leczenie odwarstwienia błony Descemeta.

Rodzaju ani częstotliwości stosowania kropli nie należy zmieniać samodzielnie.

W szczególności nie należy włączać dodatkowych leków na podstawie informacji znalezionych w internecie, ponieważ leczenie zależy od tego, dlaczego rogówka jest obrzęknięta.

Czy krople z soli hipertonicznej pomagają?

Preparaty zawierające hipertoniczny chlorek sodu mogą zmniejszać ilość wody w powierzchownych warstwach rogówki i u części pacjentów łagodzić zamglenie. Nie rozwiązują jednak każdej przyczyny obrzęku. Jeżeli problem wynika z istotnej niewydolności śródbłonka, wysokiego ciśnienia, stanu zapalnego lub odwarstwienia błony Descemeta, potrzebne jest leczenie przyczyny. Dlatego środki hiperosmotyczne powinny być stosowane zgodnie z zaleceniem okulisty.

Co, jeśli obrzęk nie ustępuje?

Utrzymujący się obrzęk wymaga ponownej oceny.

Lekarz sprawdza wtedy między innymi:

• stan śródbłonka,
• grubość rogówki,
• ciśnienie wewnątrzgałkowe,
• położenie błony Descemeta,
• nasilenie stanu zapalnego,
• stan soczewki wewnątrzgałkowej.

Jeżeli śródbłonek został trwale uszkodzony i nie jest w stanie utrzymywać prawidłowego nawodnienia rogówki, może rozwinąć się przewlekła niewydolność śródbłonka. W zaawansowanych przypadkach może prowadzić do keratopatii pęcherzowej.

Co to jest pseudofakijna keratopatia pęcherzowa?

To przewlekła niewydolność śródbłonka występująca po zabiegu z wszczepieniem soczewki wewnątrzgałkowej. Rogówka pozostaje wtedy trwale obrzęknięta.

W bardziej zaawansowanych stadiach w nabłonku mogą pojawić się pęcherzyki, które pękając powodują: ból, łzawienie, światłowstręt, uczucie ciała obcego. Współcześnie poważna niewydolność śródbłonka po niepowikłanej operacji jest znacznie rzadsza niż w przeszłości, jednak może wystąpić szczególnie w oczach z już wcześniej osłabionym śródbłonkiem. Jeżeli funkcji komórek nie można odzyskać leczeniem zachowawczym, w wybranych przypadkach rozważa się przeszczepienie śródbłonka rogówki.

Kiedy obrzęk powinien szczególnie zaniepokoić?

Kontakt z okulistą jest potrzebny, gdy:

• widzenie nie poprawia się lub stopniowo się pogarsza,
• obrzęk utrzymuje się mimo upływu czasu,
• po początkowej poprawie ponownie pojawia się zamglenie,
• pojawia się nasilone zaczerwienienie,
• występuje ból oka,
• wyraźnie zwiększa się światłowstręt,
• występuje wydzielina,
• pogorszenie widzenia jest nagłe.

Pilnej konsultacji wymaga szczególnie połączenie pogorszenia widzenia z bólem i nasilonym zaczerwienieniem. Takie objawy nie powinny być automatycznie przypisywane zwykłemu gojeniu.

Więcej o innych możliwych problemach po zabiegu omawiamy w artykule „Powikłania po operacji zaćmy – jakie są i czy można ich uniknąć?”.

Czy można zmniejszyć ryzyko obrzęku jeszcze przed operacją?

Nie wszystkim przypadkom można zapobiec, ale ważna jest dokładna kwalifikacja.

Przed zabiegiem lekarz ocenia między innymi:

• stan rogówki,
• głębokość komory przedniej,
• gęstość zaćmy,
• wcześniejsze operacje,
• obecność zmian typu guttata,
• choroby śródbłonka.

Jeżeli istnieje podejrzenie zmniejszonej rezerwy śródbłonka, mogą zostać wykonane dodatkowe badania, między innymi mikroskopia spekularna i pachymetria. Dzięki temu chirurg może uwzględnić podwyższone ryzyko podczas planowania zabiegu.

Jak podczas operacji chroni się rogówkę?

Jednym z celów nowoczesnej chirurgii zaćmy jest ograniczenie obciążenia śródbłonka. W zależności od budowy oka i stopnia zaawansowania zaćmy chirurg może:

• odpowiednio dobrać technikę fakoemulsyfikacji,
• ograniczać czas działania ultradźwięków,
• stosować substancje wiskoelastyczne chroniące śródbłonek,
• utrzymywać bezpieczną odległość narzędzi od rogówki,
• odpowiednio kontrolować przepływ płynów w oku.

Stan rogówki przed zabiegiem ma więc znaczenie dla sposobu planowania operacji.

Obrzęk rogówki a widzenie po zabiegu

Obrzęk może sprawić, że pacjent nie zauważy oczekiwanej poprawy widzenia bezpośrednio po usunięciu zaćmy. Nie oznacza to automatycznie, że efekt operacji będzie niezadowalający. Jeśli problem jest przejściowy, wraz ze zmniejszaniem grubości rogówki i odzyskiwaniem jej przejrzystości obraz może stopniowo stawać się wyraźniejszy. Dlatego końcowej jakości widzenia nie zawsze można oceniać w pierwszej dobie po zabiegu. Jeżeli natomiast zamglenie utrzymuje się, trzeba sprawdzić także inne struktury wpływające na jakość obrazu.

Obrzęk rogówki po operacji zaćmy a opieka w Klinice Provisus

W Klinice Provisus wykonujemy operacje zaćmy, obejmujące diagnostykę, kwalifikację, dobór soczewki wewnątrzgałkowej, zabieg oraz opiekę pooperacyjną. Podczas kwalifikacji oceniamy również stan rogówki i czynniki, które mogą wpływać na przebieg gojenia. Jeżeli po zabiegu widzenie jest zamglone, znaczenie ma ocena, czy jest to element typowego procesu rekonwalescencji, czy objaw wymagający dokładniejszej diagnostyki.

W przypadku stwierdzenia obrzęku dalsze postępowanie zależy od:

• stopnia zmian,
• kondycji śródbłonka,
• ciśnienia w oku,
• przebiegu operacji,
• obecności stanu zapalnego,
• pozostałych wyników badania.

Kiedy zamglone widzenie jest jeszcze elementem gojenia, a kiedy wymaga kontroli?

Niewielkie zamglenie w pierwszym okresie po operacji może występować podczas prawidłowego gojenia. Nie należy jednak oceniać bezpieczeństwa wyłącznie na podstawie liczby dni, które minęły od zabiegu. Najważniejszy jest przebieg objawów.

Jeżeli widzenie:

• stopniowo się poprawia,
• zamglenie staje się coraz mniejsze,
• nie pojawia się silny ból ani nasilone zaczerwienienie,
• przebieg może odpowiadać stopniowemu ustępowaniu obrzęku.

Jeżeli natomiast widzenie pogarsza się, zmiany pozostają bardzo nasilone albo pojawiają się nowe objawy, potrzebne jest badanie okulistyczne.

Obrzęk rogówki – najczęściej zadawane pytania

Źródła:

• European Society of Cataract and Refractive Surgeons, „ESCRS Recommendations for Cataract Surgery”
• Briceno-Lopez C., Burguera-Giménez N., García-Domene M.C., Díez-Ajenjo M.A., Peris-Martínez C., Luque M.J., „Corneal Edema after Cataract Surgery”, „Journal of Clinical Medicine”, 2023
• Sharma N., Singhal D., Nair S.P. i wsp., „Corneal edema after phacoemulsification”, „Indian Journal of Ophthalmology”, 2017
• Fu J., Shi Y., Yang Y. i wsp., „Predicting early postoperative corneal edema after phacoemulsification: A retrospective observational study”, „Medicine”, 2026