Diagnostyka zaćmy. Na czym polega? Jak rozpoznać zaćmę?

Wraz z wiekiem u wielu osób zaczynają pojawiać się dolegliwości związane z naturalnymi zmianami zachodzącymi w organizmie. Około 50. roku życia warto zwrócić większą uwagę na profilaktykę zdrowia oczu, aby ułatwić lekarzom rozpoznawanie różnego rodzaju schorzeń na wczesnym etapie ich rozwoju, w tym zaćmy. Wczesne rozpoznanie umożliwia monitorowanie rozwoju zaćmy, wykluczenie innych przyczyn pogorszenia widzenia oraz odpowiednie zaplanowanie leczenia. Ważnym elementem tego procesu jest diagnostyka zaćmy.

Jedną z dziedzin medycyny, o której nie można zapominać udając się na kontrolne badania do lekarza jest oczywiście okulistyka. Wiele osób powyżej 50-tego roku życia zaczyna skarżyć się na pogorszenie wzroku. Czasami oczywiście jest to po prostu początek „starczej krótkowzroczności”, ale często zaburzenia ostrego widzenia są lekceważone przez pacjentów, a jest to pierwszy objaw zaćmy.

Najważniejsze informacje

• Zaćma polega na stopniowym zmętnieniu naturalnej soczewki oka. Początkowo może nie powodować wyraźnych dolegliwości, a pogorszenie widzenia zwykle narasta stopniowo.
• Do objawów, które powinny skłonić do badania okulistycznego, należą między innymi zamglone widzenie, wyblakłe kolory, odblaski, efekt halo, trudności z widzeniem po zmroku oraz częsta potrzeba zmiany okularów.
• Zaćmy nie można wiarygodnie rozpoznać samodzielnie. Objawy mogą występować również w innych chorobach oczu, dlatego diagnozę stawia okulista na podstawie badania.
• Podstawowa diagnostyka obejmuje ocenę ostrości wzroku, badanie soczewki i przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej oraz pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego. W zależności od stanu oka lekarz może wykonać również badanie dna oka, OCT, biometrię lub inne pomiary.
• Samo rozpoznanie zaćmy nie zawsze oznacza konieczność natychmiastowej operacji. Termin zabiegu ustala się, biorąc pod uwagę wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie, stan całego oka i przewidywane korzyści z leczenia.
• Krople ani inne leki nie usuwają zmętnienia naturalnej soczewki. Jedyną metodą usunięcia zaćmy jest zabieg operacyjny.
• W Klinice Provisus wykonujemy diagnostykę i kwalifikację, indywidualnie dobieramy soczewkę wewnątrzgałkową, przeprowadzamy operacje zaćmy oraz zapewniamy opiekę pooperacyjną.

Kiedy diagnostyka zaćmy jest potrzebna?

Jeśli masz problemy ze wzrokiem i zauważasz, że co jakiś czas potrzebujesz coraz mocniejszych szkieł korekcyjnych w okularach, to jest to pierwszy syndrom alarmujący, iż może dziać się coś złego z Twoją soczewką. Zaćma to nic innego jak najczęstsza choroba narządu wzroku powodująca zmętnienie soczewki. Proces ten prowadzi do ograniczenia i rozproszenia światła docierającego do siatkówki. Wskutek tego zaburzenia uniemożliwione jest ostre widzenie. Zlekceważenie objawów zaćmy może doprowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku. Warto pamiętać, że stosunkowo szybko zdiagnozowana zaćma jest wyleczalna.

Na czym polega diagnostyka zaćmy?

Zaćmę można rozpoznać podczas podstawowego badania okulistycznego. Podczas wizyty u okulisty naprawdę nie ma się czego obawiać. Lekarz specjalista za pomocą specjalnego wziernika okulistycznego przeanalizuje stan soczewki i skontroluje dno oka, a także przeprowadzi wywiad lekarski. Całość procesu diagnostycznego jest całkowicie nieinwazyjna i może się jedynie wiązać z wpuszczeniem kropel do oczu. Zaćma nie jest także najłatwiejszą chorobą do zdiagnozowania, ponieważ nie wiąże się z innymi charakterystycznymi objawami oprócz pogorszenia ostrości wzroku, dlatego warto pamiętać o częstych wizytach kontrolnych.

Jak rozpoznać zaćmę?

Samodzielne rozpoznanie zaćmy jest możliwe. Można zrobić sobie tzw. test zaćmy i sprawdzić, czy mamy poniższe dolegliwości w oku. U niektórych pacjentów może pojawiać się narastająca krótkowzroczność– spowodowane jest to stwardnieniem jądra soczewki, co powoduje zwiększenie siły refrakcji. Czasem pacjenci mogą doświadczać podwójnego widzenia. Chorzy skarżą się również na zjawisko rozszczepiania światła wokół jego źródeł i trudności z prowadzeniem samochodu nocą. W miarę zażółcania się jądra soczewki obrazy wydają się bardziej żółte lub bardziej brązowe, a rozróżnianie kolorów sprawia trudności. Do pozostałych objawów należą: trudności z dobraniem odpowiednich okularów, przymglone widzenie, zaburzenia widzenia kolorów, przeszkadzające jasne światło oraz problem z oceną odległości i poruszaniem się.

Wymienione dolegliwości mogą wskazywać, że zaćma może być w zaawansowanym stadium chorobowym. Jak sobie z tym poradzić? Należy postawić na leczenie zaćmy za pomocą operacji nazywanej fakoemulsyfikacją.

Na czym polega leczenie zaćmy?

Leczenie zaćmy polega na niczym innym, jak poddaniu się bezbolesnemu zabiegowi, który wykonywany jest przez chirurga. Pacjent znieczulany jest miejscowo. Jest to bezpieczne dla organizmu szczególnie u osób starszych. Następnie lekarz wprowadza narzędzia chirurgiczne, które za pomocą ultradźwięków rozbijają zmętniałą soczewkę oka, a na jej miejsce jest wprowadzona zupełnie nowa soczewka wewnątrzgałkowa. Zabieg trwa około 20 minut i jest nieodczuwalny dla pacjenta.

Dlaczego operację nazywamy „leczeniem zaćmy„? Ponieważ jest to proces. Operacja jest istotna, jednak to jak pacjent będzie widział finalnie zależy w dużej mierze od niego. Po wykonaniu zabiegu niezwykle ważna jest faza rekonwalescencji, podczas której odpowiednia pielęgnacja i stosowanie się do zaleceń lekarza mają kluczowe znaczenie dla końcowego efektu leczenia. Po operacji zaćmy pacjent musi stosować się do zaleceń lekarza, które wyraźnie mówią o regularnym stosowaniu kropli pooperacyjnych, które mają za zadanie zapobiegać infekcjom oraz stanom zapalnym, a także wspomagają prawidłowe gojenie się tkanek oka.

Również ważne jest, żeby unikać podnoszenia ciężkich przedmiotów oraz schylania się, ponieważ mogą one powodować wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, co zakłóca gojenie. Lekarze często zalecają ograniczenie tych aktywności przez okres do dwóch miesięcy po zabiegu. Ponadto, pacjent powinien chronić operowane oko przed nadmiernym wysiłkiem fizycznym, kontaktem z wodą (np. podczas kąpieli czy pływania) oraz unikać miejsc o dużym zapyleniu lub zanieczyszczeniu powietrza. Ważne jest także noszenie okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV, które chronią oczy przed szkodliwym promieniowaniem.

Regularne wizyty kontrolne u okulisty pozwalają monitorować przebieg procesu gojenia i ocenić, czy oko w pełni zregenerowało się po zabiegu. W razie pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów, takich jak ból, zaczerwienienie, pogorszenie widzenia lub wydzielina z oka, pacjent powinien niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Cały proces leczenia i rekonwalescencji po operacji zaćmy wpływa na to, jak dobrze i jak szybko pacjent odzyska komfort widzenia, dlatego tak ważne jest przestrzeganie wszystkich zaleceń medycznych oraz cierpliwość w trakcie powrotu do pełnej sprawności wzrokowej.

Czy każdą zaćmę można wyleczyć?

Nasi pacjenci nie używają określenia „operacja zaćmy” tylko „leczenie zaćmy. Tak, jak wyżej wspomnieliśmy jest to proces, który zależy od chirurga operującego oraz od samego pacjenta. Nie każda rozpoznana zaćma wymaga natychmiastowej operacji. Decyzję podejmuje się na podstawie wpływu choroby na codzienne funkcjonowanie, stanu pozostałych struktur oka, oczekiwanych korzyści i ryzyka zabiegu.

Zaćma, czyli zmętnienie soczewki to naturalny objaw starzenia oka. Najczęściej dotyczy osób po 60 roku życia, a im jesteśmy starsi tym prawdopodobieństwo jej wystąpienia jest większe. Pacjenci, u których stwierdzono ostrość większą niż 0,6 nie mogą przystąpić do operacji z refundacją na Narodowy Fundusz Zdrowia. Kolejnym przykładem jest zaćma wtórna, która powstaje w oku, które wcześniej było operowane z powodu zaćmy starczej, wikłającej, wrodzonej i miało usuniętą soczewkę własną z pozostawieniem torebki tylnej.

Niestety, ale nie istnieje żaden sposób, aby wyleczyć zaćmę za pomocą środków farmakologicznych. Krople ani inne leki nie usuwają zmętnienia soczewki. We wczesnym stadium nowe okulary lub lepsze oświetlenie mogą czasowo ułatwiać funkcjonowanie, ale jedyną metodą usunięcia zaćmy jest operacja.

Diagnostyka zaćmy – najczęściej zadawane pytania

Źródła:

• World Health Organization, Blindness and vision impairment, aktualizacja: 10 lutego 2026 r.
• National Eye Institute, Cataracts, aktualizacja: 26 listopada 2025 r.
• National Eye Institute, Cataract Surgery, aktualizacja: 5 grudnia 2024 r.
• European Society of Cataract and Refractive Surgeons, ESCRS Recommendations for Cataract Surgery.
• National Institute for Health and Care Excellence, Cataracts in adults: management – NICE Guideline NG77.