Opublikowano 16 września 2018

Zaktualizowano 22 maja 2026

Czas czytania 14 min

Zaćma a jaskra. Jakie są różnice? Objawy, leczenie. Jaskra a zaćma

W dzisiejszych czasach coraz więcej ludzi miewa problemy ze wzrokiem i to już w coraz wcześniejszym wieku. Zazwyczaj wszystkie choroby narządu wzroku zaczynają się tak samo – zaczynamy gorzej widzieć. Osoby powyżej 45-50 roku życia są znacznie bardziej narażone na pojawienie się takich schorzeń. W związku z tym pierwsze niepokojące objawy dotyczące wzroku powinny skłonić każdego do wizyty u okulisty, by znów cieszyć się ze zdrowych oczu. W końcu wzrok to jeden z naszych najcenniejszych zmysłów. Zaćma a jaskra – jakie są różnice w objawach?

Spis treści

Objawy choroby oczu

O tym, czy będziemy cieszyć się dobrym wzrokiem, decyduje wiele czynników. Należą do nich dieta, praca czy styl życia. Wiele osób niesłusznie uważa, że drobne pogorszenie ostrości wzroku lub rozmyty, niejasny obraz widzenia, to zwyczajne objawy krótkowzroczności. W żadnym przypadku nie należy ignorować oznak, które daje nam nasz organizm! Największym błędem, jaki popełnia wielu pacjentów jest wybór okularów korekcyjnych w markecie na własną rękę bez uprzedniej konsultacji ze specjalistą!

Nie można zapomnieć, że choroby oczu rozwijają się bardzo wolno i na wczesnych etapach objawiają się mało charakterystycznymi cechami. W związku z tym każde pogorszenie wzroku powinno skłonić pacjenta do wizyty u lekarza specjalisty, który wykona niezbędne badania diagnostyczne i być może uda mu się odkryć chorobę na jej wczesnym etapie. Zarówno w przypadku zaćmy, jak i jaskry, do powstania choroby mogą się przyczynić urazy gałki ocznej.

Jaskra – co warto wiedzieć o tej chorobie oczu?

Jaskra to przypadłość, którą wywołuje postępujące uszkodzenie nerwu wzrokowego. Warto jednak wiedzieć, że jednym z głównych czynników wpływających na rozwój tego schorzenia może być zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe. Mechanizm ten polega na zaburzeniu równowagi między produkcją a odpływem cieczy wodnistej, co powoduje jej nagromadzenie i wzrost ciśnienia w obrębie gałki ocznej. To z kolei może prowadzić do stopniowego ucisku i uszkodzenia nerwu wzrokowego. 1

Czy istnieją różne rodzaje jaskry?

Tak, jaskrę dzielimy najczęściej na pierwotną i wtórną. Jaskra pierwotna może występować w dwóch głównych postaciach: z otwartym kątem przesączania i zamkniętym kątem przesączania. W pierwszym przypadku ciecz wodnista ma dostęp do kąta przesączania, lecz odpływ przez struktury beleczkowe jest upośledzony. W jaskrze z zamkniętym kątem kąt ten zostaje mechanicznie zablokowany, co skutkuje szybkim wzrostem ciśnienia i ostrym przebiegiem klinicznym. Z kolei jaskra wtórna wynika z innych przypadłości związanych ze wzrokiem, jak np. przebyty już wcześniej zakrzep naczyń żylnych siatkówki, urazy mechaniczne oczu, przebyte w przeszłości operacje czy choroby ogólnoustrojowe, w tym cukrzyca, które mogą zaburzać funkcjonowanie naczyń oka i prowadzić do wtórnych zmian jaskrowych. Do mniej typowych przyczyn zalicza się również długotrwałe stosowanie kortykosteroidów – zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych – które mogą podnosić ciśnienie śródgałkowe nawet u osób bez predyspozycji genetycznych.

Kto jest najbardziej narażony na jaskrę?

Co ciekawe, jaskra występuje najczęściej u osób dojrzałych, po 40 roku życia, a częściej chorują na nią kobiety aniżeli mężczyźni. Ryzyko zachorowania zwiększa się również u osób z dodatnim wywiadem rodzinnym, u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, krótkowzrocznością oraz u osób po przebytych zabiegach okulistycznych. Warto podkreślić, że jaskra może występować także u młodszych osób, a nawet dzieci – wówczas mówimy o jaskrze młodzieńczej lub wrodzonej.

Przebieg choroby, diagnostyka i leczenie

Jaskra jest schorzeniem podstępnym, które nie wywołuje objawów przez długi czas. Jej postęp najczęściej odbywa się bardzo powoli, prowadząc z czasem do nieodwracalnego zawężenia pola widzenia od obwodu. Ponieważ zawężenie widzenia następuje stopniowo, pacjenci często orientują się o chorobie dopiero przy zaburzeniach widzenia centralnego, co może oznaczać zaawansowane stadium choroby. To dlatego diagnostyka jaskry stanowi istotny element dbania o wzrok.

Regularne badania okulistyczne – szczególnie po czterdziestce – pozwalają wykryć zmiany w obrębie nerwu wzrokowego jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych. Leczenie jaskry opiera się na hamowaniu jej postępu i polega głównie na obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Warto pamiętać, że leczenie nie cofa już powstałych uszkodzeń widzenia, ale może pomóc zatrzymać lub spowolnić dalszy rozwój choroby. 3

Ostra jaskra wymaga natychmiastowej interwencji, ponieważ może w krótkim czasie spowodować znaczne uszkodzenie nerwu wzrokowego.

Warto wiedzieć, że niektórzy pacjenci chorujący na jaskrę skarżą się na okresowe bóle oczu i głowy, miewają problemy z widzeniem po zmroku, a także mają światłowstręt czy trudności ze skupieniem wzroku. U wielu osób choroba może jednak przez długi czas nie dawać wyraźnych dolegliwości, a jedynym powodem wizyty u specjalisty bywa częściowa utrata wzroku, która często pozostaje niezauważona na wcześniejszym etapie.

Z tego względu tak ważne jest profilaktyczne badanie dna oka, ciśnienia wewnątrzgałkowego i ocena pola widzenia, a w niektórych przypadkach także wykonanie tomografii optycznej OCT i gonioskopii.

Zarówno z perspektywy okulistów, jak i pacjentów, największym wyzwaniem w przypadku jaskry jest jej bezobjawowy przebieg. Tylko regularna kontrola okulistyczna daje szansę na wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia, zanim dojdzie do nieodwracalnych zmian.

kiedy dobrać okulary po operacji zaćmy, zaćma a jaskra

Jak widzi człowiek z jaskrą?

U osoby chorej na jaskrę dochodzi do stopniowego, często niezauważalnego zawężania pola widzenia. Początkowo chory może nie dostrzegać żadnych zmian, ponieważ zaburzenia zaczynają się na obrzeżach widzenia. Z czasem jednak obraz staje się jakby „tunelowy” – pacjent widzi dobrze tylko to, co znajduje się na wprost, natomiast boki obrazu są przyciemnione lub całkowicie niewidoczne.

W bardziej zaawansowanych stadiach jaskry pacjenci opisują wrażenie patrzenia przez rurkę lub mgłę. Występują trudności z orientacją w przestrzeni, rozpoznawaniem twarzy czy poruszaniem się po zmroku. Niestety, uszkodzenia spowodowane przez jaskrę są nieodwracalne, dlatego tak ważne są regularne badania wzroku i wczesne wykrycie choroby.

Jaskra a zaćma – różnice

Zarówno jaskra, jak zaćma należą do chorób oczu, które najczęściej dotykają naszych pacjentów. To dwie jednostki chorobowe, których nieleczenie i brak szybkiej diagnozy może doprowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku. Mają one jednak różne podłoże. Najbardziej narażonymi osobami są pacjenci w wieku powyżej 40-45. roku życia. Czy są między nimi znaczące różnice?

Zaćma to schorzenie polegające na stopniowym mętnieniu soczewki powodującym pogorszenie wzroku wskutek przemian biochemicznych zachodzących w obrębie białek znajdujących się wewnątrz oka, innymi słowy zmniejszeniem przezierności. Natomiast jaskra pojawia się na drodze zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego, które prowadzi do ucisku na nerwy wzrokowe. Różne podłoże, choć oba schorzenia dotyczą narządu wzroku.

W obu przypadkach długo utrzymujący się patologiczny stan może skutkować poważnymi konsekwencjami.

Zaćma a jaskra – objawy

Objawami, które powinny skłonić pacjentów do niezwłocznego zgłoszenia się do specjalisty jest z pewnością światłowstręt w przypadku jaskry, a także trudności z widzeniem w zmroku, przewlekłe łzawienia i przede wszystkim ciemne plamy wokół pola widzenia. W przypadku objawów zaćmy należy zaniepokoić się postępującą utratą ostrości widzenia i faktem, iż okulary korekcyjne przestają już pomagać. 2

Jeśli zaobserwujesz takie objawy u siebie, powinieneś bez zwłoki udać się do gabinetu okulistycznego. Tylko lekarz specjalista może trafnie zdiagnozować zaćmę lub jaskrę. Podczas takiego badania, okulista sprawdzić mętność soczewki, dokona kontroli dna oka, czyli sprawdzi plamkę żółtą i tarczę nerwu wzrokowego. Jeśli będzie miał podejrzenia co do występowania zaćmy, sprawdzi również ciśnienie wewnątrzgałkowe i dokona badania dotyczące pola widzenia. Jak już wcześniej wspomnieliśmy, wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe jest bardzo niebezpieczne dla zdrowia naszych oczu.

Objawy jaskry

Najczęstsze i charakterystyczne objawy jaskry to:

pogorszenie wzroku w stopniu znacznym;
rozmyta tęczówka oka (dotyczy głównie noworodków);
bóle oczu;
zwężenie pola widzenia;
widzenie tzw. aureoli przy źródłach światła (efekt halo);
zaczerwienienie oczu;
nudności i wymioty (sporadycznie);
problemy ze skupieniem wzroku i złapaniem odpowiedniej ostrości obrazu.

Jaskra i zaćma – wizyta u lekarza okulisty

Wizyta u okulisty jest niezbędna, aby skutecznie zdiagnozować obie jednostki chorobowe. Badania polegają na analizie mętności soczewki, skontrolowaniu dna oka, tarczy wzrokowej, a w przypadku podejrzenia jaskry także sprawdzeniu ciśnienia wewnątrzgałkowego i wykonaniu badania polegającego na ocenie pola widzenia.

W przypadku niepodjęcia leczenia lub stosując nieodpowiednie środki do występującego schorzenia, możemy doprowadzić do poważnych konsekwencji, a nawet do całkowitej ślepoty. Dlatego tak ważna jest konsultacja z lekarzem i podjęcie leczenia.

Bez względu na to, jaki rodzaj jaskry nas dotknął, pamiętajmy o regularnym badaniu naszego wzroku. W skład takiego badania powinno wchodzić sprawdzenie ciśnienia wewnątrzgałkowego co 2 miesiące. Dodatkowo, warto badać pole widzenia do 3 razy na rok, a także wykonać badania OCT, minimum 2 razy na rok w ciągu dwóch pierwszych lat leczenia. A co w przypadku leczenia zaćmy?

Co warto wiedzieć o zaćmie?

Podobnie jak w przypadku jaskry, zaćmę również dzielimy na kilka rodzajów. Zaćma wrodzona (przebycie przez matkę w ciąży chorób zakaźnych, jak np. różyczka), toksyczna (przyczyną stosowanie steroidów) lub metaboliczna (w cukrzycy). Najczęściej spotykana jest jednak zaćma starcza, która dotyczy w głównej mierze osoby dojrzałe lub w podeszłym wieku. Pojawia się ona w różnych częściach soczewki oka, np. korze, jądrze czy torebce, a objawy zaćmy to przede wszystkim pogorszenie widzenia, jakby przez mgłę. Obserwując te objawy u siebie, powinniśmy udać się czym prędzej do lekarza specjalisty i rozpocząć ich leczenie.

Po analizie stanu zdrowia pacjenta, lekarz dostosowuje najlepszą strategię na leczenie zaćmy. W przypadku tego schorzenia, wyłącznie zabieg usunięcia zaćmy może przynieść pożądane efekty. Najczęściej wydawane jest skierowanie do operacji zaćmy. Jeżeli dodatkowo u pacjenta wykryto jaskrę, wówczas zabieg usunięcia zaćmy łączy się z zabiegiem przeciwjaskrowym. Wówczas, usuwanie zaćmy trwa dłużej, podobnie jak rekonwalescencja po zabiegu.

Usuwanie zaćmy można przeprowadzić na kilka sposobów. Wiele osób szuka metod z wykorzystaniem pomocą środków farmakologicznych. Niemniej jedną z powszechnych metod jest fakoemulsyfikacja zmętniałej soczewki, czyli wstawienie w jej miejsce nowej, sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. Jest to zabieg bezpieczny, który pozwala odzyskać jakość widzenia przy jednocześnie bardzo niskim ryzyku późniejszych powikłań. Dodatkowo, rekonwalescencja po nim przebiega niezwykle szybko. Pamiętajmy, że jakość wzroku zależy w dużej mierze od wybranej przez pacjenta soczewki.

Co jest gorsze – jaskra czy zaćma?

„Co jest gorsze jaskra czy zaćma?” – to pytanie często pojawia się wśród pacjentów, którzy obawiają się o swój wzrok. Zarówno zaćma, jak i jaskra są poważnymi schorzeniami oczu, które mogą prowadzić do utraty wzroku, jednak różnią się pod kilkoma ważnymi względami.

Zaćma, choć uciążliwa, jest chorobą, którą można w pełni wyleczyć chirurgicznie w prosty i stosunkowo szybki sposób, co pozwala na odzyskanie dobrej jakości widzenia. Leczenie jaskry natomiast to proces długotrwały, często wymagający stałej kontroli i terapii, której celem jest jedynie powstrzymanie postępu choroby. Jaskra powoduje nieodwracalne uszkodzenia nerwu wzrokowego, a jej objawy przez lata mogą pozostawać niezauważone, co czyni ją podstępnym zagrożeniem.

W praktyce oznacza to, że jaskra jest chorobą o znacznie poważniejszych konsekwencjach, gdyż nie ma możliwości jej całkowitego wyleczenia, a skuteczność leczenia polega na kontrolowaniu zmian. Zaćma natomiast, choć może znacząco obniżyć jakość życia przed zabiegiem, po usunięciu zmętniałej soczewki pacjent odzyskuje ostrość wzroku.

Jaskra a zaćma – najczęściej zadawane pytania

Czym różni się zaćma od jaskry?

Zaćma polega na stopniowym mętnieniu soczewki oka, przez co obraz staje się zamglony, mniej wyraźny i mniej kontrastowy. Jaskra natomiast wiąże się z postępującym uszkodzeniem nerwu wzrokowego, często w związku z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym. W praktyce zaćma a jaskra różnią się więc przede wszystkim miejscem uszkodzenia: w zaćmie problemem jest soczewka, a w jaskrze nerw wzrokowy.

Czy zaćma i jaskra mogą występować jednocześnie?

Tak, u jednego pacjenta mogą występować jednocześnie zaćma i jaskra. Dotyczy to szczególnie osób starszych, ponieważ ryzyko obu chorób rośnie z wiekiem. W takiej sytuacji okulista ocenia zarówno stopień zmętnienia soczewki, jak i stan nerwu wzrokowego, ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz pole widzenia.

Czy objawy zaćmy i jaskry są podobne?

Częściowo mogą być mylące, ponieważ obie choroby mogą prowadzić do pogorszenia widzenia. Zaćma częściej powoduje widzenie jak przez mgłę, gorsze widzenie po zmroku, olśnienia i spadek kontrastu. Jaskra przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów, a w bardziej zaawansowanym stadium prowadzi do zawężenia pola widzenia.

Co jest groźniejsze — zaćma czy jaskra?

Jaskra jest zwykle groźniejsza pod względem trwałych konsekwencji, ponieważ uszkodzenie nerwu wzrokowego jest nieodwracalne. Zaćmę można leczyć operacyjnie, usuwając zmętniałą soczewkę i wszczepiając soczewkę wewnątrzgałkową. Nie oznacza to jednak, że zaćmę można ignorować — nieleczona również może znacząco ograniczać widzenie i codzienne funkcjonowanie.

Czy operacja zaćmy pomaga przy jaskrze?

U części pacjentów operacja zaćmy może wpłynąć na warunki anatomiczne w oku i czasem pomaga w kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego, ale nie jest automatycznie leczeniem jaskry. Jeśli pacjent ma rozpoznaną jaskrę, decyzję o zabiegu podejmuje się indywidualnie, z uwzględnieniem stanu nerwu wzrokowego, ciśnienia w oku, pola widzenia i rodzaju jaskry.

Jakie badania pomagają odróżnić zaćmę od jaskry?

Podczas badania okulistycznego oceniamy m.in. przejrzystość soczewki, ostrość wzroku, ciśnienie wewnątrzgałkowe, dno oka, tarczę nerwu wzrokowego i pole widzenia. W razie potrzeby wykonuje się także OCT oraz gonioskopię. Takie badania pozwalają ustalić, czy pogorszenie widzenia wynika głównie z zaćmy, jaskry czy z obu problemów jednocześnie.

Kiedy zgłosić się do okulisty?

Do okulisty warto zgłosić się przy każdym utrzymującym się pogorszeniu widzenia, zamglonym obrazie, problemach z widzeniem po zmroku, zawężeniu pola widzenia, bólu oka, widzeniu aureoli wokół świateł albo częstej potrzebie zmiany okularów. Jeśli pacjent zastanawia się, czy problemem jest zaćma czy jaskra, nie powinien opierać się wyłącznie na objawach — potrzebne jest badanie okulistyczne.

Czy można samodzielnie rozpoznać, czy to zaćma, czy jaskra?

Nie warto próbować samodzielnie rozpoznawać tych chorób. Objawy mogą się nakładać, a jaskra przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości. Dlatego przy pogorszeniu widzenia najlepiej wykonać pełne badanie okulistyczne. Dopiero ocena soczewki, nerwu wzrokowego, ciśnienia wewnątrzgałkowego i pola widzenia pozwala odpowiedzieć, czy chodzi o zaćmę czy jaskrę, czy o inną przyczynę problemu.

Źródła: